نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار


نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار


نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار

نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار

نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار 

حمام نواب یکی از بازمانده های تاریخی دوران قاجار است که در استان تهران واقع شده است و میراث فرهنگی از آن مراقبت می کند. در گذشته، در تهران حمام های زیادی وجود داشته است که متاسفانه اکثر آن ها در حال حاضر غیر فعال هستند. اما یکی از حمام های قدیمی که هم چنان فعال است، حمام نواب در محدوده خیابان ۱۵ خرداد تهران می باشد.

 

حمام نواب از جمله آثار دوره قاجاریه شهر تهران است و در خیابان ۱۵ خرداد شرقی کوچه بیک دامغانی ( بازارچه نواب سابق) قرار دارد.

نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار

«حمام نواب تهران»  در خیابان ۱۵ خرداد شرقی کوچه بیک دامغانی ( بازارچه نواب سابق) قرار دارد

 

در اولین نقشه‌ های تهیه شده تهران به نام گذر حمام نواب ذکر شده است. این بنا توسط زنانی به نام‌ های سارا سلطان خاتون و سارا حاجر خاتون که دختران فردی به نام نواب بوده‌ اند ساخته شده است.مصالح به کار رفته در ساخت این بنا شامل آجر، آهک، ساروج، سنگ و کاشی است. در حمام نواب تهرانپس از مرمت، از سیمان نیز برای حفظ آن استفاده شده است.

 

حمام نواب دارای بخش‌ هایی چون هشتی، سربینه، تنظیف گرمخانه، سرویس بهداشتی، خزینه، استخر و ستون است.

نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار

مصالح به کار رفته در ساخت «حمام نواب تهران» شامل آجر، آهک، ساروج، سنگ و کاشی است

 

چیزی که در معماری این بنا مشهود است کاربندی و وجود آهک روی سطح بنا بسیار محدود بوده که حاکی از وجود تزیینات قابل توجه در آن است و نشان از ذوق و استعداد هنری معمار آن دارد.این حمام دارای کتیبه کاشی‌ کاری شده بوده و از آن برای صحنه‌ های از فیلم قیصر استفاده شده است. 

نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار

حمام نواب دارای بخش‌ هایی چون هشتی، سربینه، تنظیف گرمخانه، خزینه و استخر  است

 

حمام نواب برای جلوگیری از اتلاف گرما و امکان استفاده از آب قنوات و چشمه‌ ها به برای استحمام، پایین‌تر از سطح زمین ساخته شده است.حمام نواب در سال ۱۳۹۰ تغییر کاربری داد و به همت شهرداری منطقه ۱۲ و اتحادیه صنایع دستی کشور و سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان تهران به مرکز صنایع دستی شهر تهران تبدیل شد.

 

حمام نواب در سال ۱۳۸۵ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۱۶۲۲۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. 

نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار

حمام نواب در سال ۱۳۹۰ تغییر کاربری داد
نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار

حمام نواب در سال ۱۳۸۵ توسط سازمان میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید
نگاهی به حمام نواب باقیمانده دوره قاجار

 

 

نگاهی به خانه انیس الدوله با قدمت ۱۴۰ ساله در تهران


نگاهی به خانه انیس الدوله با قدمت ۱۴۰ ساله در تهران


نگاهی به خانه انیس الدوله با قدمت ۱۴۰ ساله در تهران

نگاهی به خانه انیس الدوله با قدمت 140 ساله در تهران

نگاهی به خانه انیس الدوله با قدمت ۱۴۰ ساله در تهران 

انس الدوله همسر سوم ناصرالدین شاه بوده و در این منزل سکونت داشته است و بعد از مرگ ناصرالدین شاه نیز در همین خانه بوده است. 

 

خانه انیس الدوله عمارتی که کمتر رهگذری از تاریخچه آن چیزی می داند، ساختمانی است پشت ایستگاه اتوبوس که رنگ سفید بر آن پاشیده اند و خبری از شکوه خانه های قجری در بیرون آن نیست. آنچه در این بنا بیش از هر چیز چشم ها را به سمت خود جلب می کند، تابلوی عریض و طویل «اتحادیه تهیه و توزیع گوشت گوسفندی تهران» است.

 

این عمارت تاریخی با ۱۴۰ سال قدمت، متعلق به فاطمه سلطان خانم انیس‌الدوله، سومین همسر عقدی ناصرالدین شاه قاجار و ملقب به ملكه ایران بوده است.انیس الدوله همسر سرشناس و با نفوذ ناصرالدین شاه (۱۲۵۸-۱۳۱۴) بود و این خانه، که به نام وی شهرت دارد، گویا پس از ترور ناصرالدین شاه محل زندگی وی در آخرین ماه های حیاتش بوده است.

 

انیس الدوله کیست؟
انیس الدوله محبوب ترین و با نفوذترین چهره دربار ناصرالدین شاه بود. مقام او بر سایر همسران شاه برتری داشت و عملا می توان او را ملکه سلطنتی ایران دانست که نشان حمایل آفتاب و تمثال همایونی را از او دریافت کرده بود.

 

انیس الدوله، با اسم اصلی فاطمه، دختر یتیمی بود که توانست تا مرحله سوگلی بودن اندرونی پرجمعیت شاه قاجار برسد. او اهل روستای امامه لواسان بود و در جریان یکی از شکارهای ناصرالدین شاه، شاه او را که چوپانی گله عمویش را می کرد دید و کمی با او گپ زد. فاطمه نوجوان در همان چند لحظه دل شاه را برد،

 

طوری که او بلافاصله بعد از برگشت از شکارگاه، این دختر را به قصر آورد و به دست جیران یکی از زنان محبوب خود سپرد تا آداب و رفتار زندگی درباری را به او یاد بدهد.

نگاهی به خانه انیس الدوله با قدمت 140 ساله در تهران

خانه انیس الدوله عمارتی تاریخی با ۱۴۰ سال قدمت است

 

بعد از مرگ جیران، شاه با انیس الدوله ازدواج کرد. او بعد از ازدواجش مدام در دربار ترقی کرد و به نوعی ملکه غیررسمی ایران بود. به رغم اینکه انیس الدوله با معیارهای زیبایی شناسانه امروز فاصله زیادی داشت، اما شاه آنقدر به او علاقه داشت که انیس الدوله می توانست هر مقامی را عزل یا نصب کند.

 

در بین این ۸۴ زن حرمسرای ناصرالدین شاه، فقط یک نفر بود که واقعا عاشق شاه قاجار بود و داستان مرگش را اینطور نوشته اند که وقتی بعد از ترور ناصرالدین شاه، مقرری ماهانه اش را  پیش او بردند، او با دیدن عکس ناصرالدین شاه بر روی اسکناس آنقدر گریه کرد تا حالش بد شد و از همین بیماری درگذشت.

 

موقوفات این زن مقتدر قجری نیز قابل توجه است و شامل وقف «جیقه الماس» به حرم امیر المومنین(ع)، «پرده مروارید» به آستان اباعبدالله (ع)، ضریح نقره برای شهدا کربلا، «نیم تاج الماس» به آستان مقدس امام رضا(ع)، تعمیر درنقره طلاکوب مسجد گوهر شاد، وقف روستای کاشانک، بنای پلی در ناصر آباد از توابع لواسان و… است. 

نگاهی به خانه انیس الدوله با قدمت 140 ساله در تهران

خانه انیس الدوله متعلق به فاطمه سلطان، سومین همسر عقدی ناصرالدین شاه قاجار است

 

خانه ای در خیابان ولیعصر(عج) تهران

عمارت انیس الدوله در جنوب طولانی ترین خیابان پایتخت یعنی خیابان ولی‌عصر(عج) ، بالاتر از چهار راه مولوی ، روبروی مهدیه تهران قرار دارد.

 

تاریخچه کاربری های خانه تا امروز
مالکان قاجاری، این بنا را در زمان پهلوی اول به آموزش و پرورش می‌فروشند و پس از آن عمارت از صورت مسکونی خارج شده و به شکل مدرسه درمی‌آید که پروفسور محمود حسابی یکی از دانش‌آموختگان همین مدرسه بوده است. در سال ۱۳۳۰ هم این بنا به تملک شخصی به نام نادر اصفهانی درمی‌آید و از دهه ۱۳۵۰ به دلیل نزدیکی این ساختمان به کشتارگاه ، ساختمان تبدیل به اتحادیه گوشت گوسفندی تهران شده و تا همین الآن هم تنها کاربری‌اش همین است.  

نگاهی به خانه انیس الدوله با قدمت 140 ساله در تهران

خانه انیس الدوله دو طبقه و ۷۲۱ متر مربع مساحت دارد

 

ویژگی های ظاهری خانه
این عمارت دو طبقه  ۷۲۱ متر مربع مساحت دارد و دو در ورودی از سمت خیابان دارد که یکی به ساختمان و دیگری به حیاط خانه راه دارد.حیاطی که یک حوض بزرگ با تنه درختان کهن در وسط آن به چشم می خورد. تزئیناتی با سرستون‌هایی به سبک یونانی و ستون‌های حجاری شده با پایه های گچ‌بری شده و نقاشی شده و شومینه‌های قدیمی از جمله زیبایی های این خانه است.

 

طبقه همكف با اختلاف یك پله از كف حیاط پایین‌تر است و شامل یك ایوان رو به جنوب ، دو اتاق اصلی در شمال ایوان و یك انبار در منتهی‌الیه غربی و آشپزخانه و حمام و رختكن و توالت در بخش شرقی مجموعه است. طبقه اول نیز شامل یک ایوان رو به جنوب است كه در شمال این ایوان ۲ سالن بزرگ، یك فضای پشتیبانی (آبدارخانه) و یك پیش‌فضا در ضلع شرقی سالن‌ها قرار دارد. در انتهای ضلع غربی نیز یك راه‌پله ارتباطی با طبقه پایین احداث شده است.   

نگاهی به خانه انیس الدوله با قدمت 140 ساله در تهران

عمارت انیس الدوله در جنوب طولانی ترین خیابان پایتخت یعنی خیابان ولی‌عصر قرار دارد

 

تلاش هایی برای تغییر کاربری خانه به کاربری فرهنگی
به گفته رئیس اتحادیه گوشت فروشان که دیگر از کارکردن در خانه ای که اختیار هیچ گونه تغییری در آن ندارد ، خسته شده است،  تا کنون مکاتبات زیادی با سازمان میراث فرهنگی و شهرداری برای خرید این خانه و تغییر کاربری آن به یک مکان فرهنگی صورت گرفته که تاکنون بی نتیجه مانده است و سازمان میراث فرهنگی در این سالها فقط عملیات مرمت بنا را انجام داده است، درحالیکه درخواست مالک بنا فروش آن است. 

 

 

مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران


مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران


مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران 

ایرانی با توجه به دیرینه تاریخی که دارد بسیار زیبا است و آثار باستانی زیبای بسیاری را در خود جای داده است. از دوره اسلامی مساجد و از دوره های قبلی عمارت های زیبا به جا مانده است. 

 

با برداشته شدن تدریجی تحریم ها، دیگر بهانه ای برای بازدید نکردن از ایران وجود ندارد. با نگاه کوتاهی به این مجموعه عکس ها که توسط محمدرضا دمیری گنجی، عکاس ایرانی، گرفته شده اند، و با توجه به تصاویر مکان های دیدنی شهری مانند شیراز، می توان به این نتیجه رسید که در ایران مکان های بسیاری برای گشت و گذار و بازدید وجود دارد که نباید آنها را از دست داد.

 

کاخ نیاوران، تهران
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

در دهه قبل از انقلاب اسلامی، این کاخ منزل خانواده شاه و محل دیدار با مهمانان خارجی آنها بود. این مجموعه در اصل در دوران قاجار ساخته شد و کاخ اصلی به دستور محمدرضا شاه پهلوی، آخرین شاه ایران، ساخته شد.

 

کاخ اردشیر، جنوب شیراز
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

اردشیر اول، حاکم قرن سومی ایران و بنیان‌گذار امپراتوری ساسانی، این کاخ را برای خود ساخت. در مقابل آن دریاچه ای وجود دارد که آب کاخ را تأمین می کرد. برخی می گویند به علت خشک شدن آب دریاچه، این سازه متروک شد.

 

پاسارگاد، شمال شرقی شیراز
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

پایتخت امپراتوری هخامنشی و کوروش کبیر، حول و حوش سال ۵۵۰ قبل از میلاد ساخته شد و امروزه حدود ۱۳۰ کیلومتری شمال شرقی شهر شیراز واقع است. این مجموعه به خاطر سازه مشهور آن، یعنی مقبره کوروش، شناخته می شود و زندان سلیمان و کاخ و ارگ پاسارگاد نیز در آن واقع است.

 

مقبره کوروش کبیر، پاسارگاد
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این مقبره شامل اتاقکی می شود که سقف شیبدار دارد و بر روی هفت ردیف سنگ ساخته شده است. در سال ۳۳۶ قبل از میلاد، وقتی اسکندر به ایران باستان حمله کرد، پاسارگاد ویران شد و کل گنجینه کاخ ها و مقبره کوروش به غارت رفت.

 

پرسپولیس (تخت جمشید)، شمال شرقی شیراز
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

پرسپولیس یکی از مهمترین شهرهای شاهنشاهی ایران بود که در سال ۳۳۰ قبل از میلاد و طی حمله اسکندر کبیر به ایران، ویران شد.

 

مسجد شاه (مسجد امام)، اصفهان
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این مسجد که در ضلع جنوبی میدان نقش جهان اصفهان واقع شده، متعلق به عصر صفوی است و به دستور شاه عباس اول ساخته شد. این سازه مسحور کننده گنبدی عظیم دارد که حدود ۵۷ متر ارتفاع و مناره های بلندی دارد.

 

مسجد شیخ لطف الله، اصفهان
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

یکی دیگر از نقاط دیدنی مهم میدان نقش جهان که آن هم در دوره شاه عباس اول ساخته شده، مسجد شیخ لطف الله است. این شاهکار توسط شیخ بهایی معمار، خلق شده که با هنرمندان و خوشنویسان این عصر همکاری داشته است. این سازه زاویه ۴۵ درجه دارد که باعث می شود نمازگزاران رو به مکه قرار بگیرند. این مسجد تنها مسجد واقع در ایران است که حیاط ندارد.

 

خانقاه و بقعه شیخ صفی الدین، اردبیل
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

یکی دیگر از گنجینه های عصر صفوی که به خاطر ساخت بقعه جد شاه اسماعیل اول، یعنی شیخ صفی الدین مشهور شده است. این تصویر نشن می دهد که این سازه گنبدی از جنس چینی داشته که تورفتگی های آن زمانی جام های هدیه شده توسط امپراتور چین را نگه می داشته اند.

 

سی و سه پل یا پل الله وردی خان، اصفهان
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این سازه شکوهمند که به دستور شاه عباس اول ساخته شده، نامش را از گذر طاقداری که بر روی زاینده رود ساخته شده می گیرد و تفرجگاه گردشگران و اهالی این منطقه است.

 

حمام سلطان امیر احمد، کاشان
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این حمام که آمیزه ای از سبک ساخت و ساز عصر سلجوقی در قرن یازدهم و عصر قاجار است، بخاطر تزئینات زیبا و گچکاری های پر جزئیاتش با آهک و ملات مشهور است.

 

کلیسای تادئوس مقدس، نزدیک ماکو
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این کلیسا که به کلیسای طاطاووس هم مشهور است به خاطر سنگ های سیاهی که برای ساختش استفاده شده، قره کلیسا هم نامیده می شود. این سازه که در شمالی غربی ایران واقع شده، اثری باستانی مربوط به دوران مسیحیت این منطقه است. این کلیسا که محل نیایش بسیاری از ارمنی ها بوده، بر روی مقبره مبلغ مسیحی، تادئوس مقدس (یا سنت جود) ساخته شده و هنوز هم یک صومعه محسوب می شود.

 

خانه طباطبایی ها، کاشان
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این خانه که برای تاجر نامی کاشان در عصر قاجار ساخته شده، بخش های مختلفی دارد که با انواع و اقسام هنرها و سبک های معماری مانند گچکاری و شیشه رنگی تزئین شده است.

 

تیمچه، کاشان
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این مهمانسرا یا کاروانسرای کوچک در بازار کاشان واقع شده و شامل فضاهای مسقف کوچکی می شود که عمدتاً برای فروش قالی یا کالاهای لوکس دیگر در عصر قاجار بکار می رفته است. این تصویر سقف باشکوه و منحصر بفرد این سازه را نشان می دهد.

 

آرامگاه حافظ، شیراز
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این مقبره قرن چهاردهمی متعلق به شاعر نام آشنای ایرانی یعنی حافظ است که طی سالها بارها نوسازی شده و آندره گدار، معمار فرانسوی و علی سامی، باستان شناس ایرانی، به اضافه شدن ملحقات آن کمک های شایانی کرده اند.

 

حمام وکیل، شیراز
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این سازه قرن هجدهمی سلسله زندیه با نقاشی های اسطوره های ایرانی تزئین شده و به عنوان حمام و همچنین مرکز اجتماعی آن زمان استفاده می شده است. مردم به دور حوض آن جمع می شدند که این حوض، در واقع استخری متقارن بوده که در مرکز آن قرار گرفته است.

 

مسجد وکیل، شیراز
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

یک سازه دیگر از دوران زندیه، که یکی از زیباترین مسجدهای ایران است، با سرامیک های رنگارنگ تزئین شده است.

 

کلیسای جامع وانک، اصفهان
مروری بر زیباترین مکان های تاریخی سرزمین ایران

این کلیسای جامع توسط ساکنین ارمنی اصفهان در قرن هفدهم ساخته شد و تزئینات آن شامل نقاشی های آبی رنگ سقفی می شود که داستان آفرینش را به تصویر می کشند. این کلیسا امروزه نیز مورد استفاده ارمنیان اصفهان است و بازدید از آن به روی عموم باز است.

 

 

مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی


مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی


مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی 

خانه های قدیمی بسیاری در سراسر ایران وجود دارند که دارای پیشینه تاریخی می باشند و معماری اصیل ایرانی را هم به نحو عالی به نمایش گذاشته اند. بیرجند، خانه‌های اصیل ایرانی آثاری ماندگار و جذاب از معماران خوش‌ذوق است که سازه، معماری و حتی نوع مصالح آن متناسب با فرهنگ و اقلیم هر منطقه بوده اما امروز این معماری در مسیر نابودی است.

 

کوچه‌ها را یکی پس از دیگری به دنبال خانه‌ای قدیمی جست‌وجو می‌کنم. هوا به‌شدت سرد است و آسمان‌هم چادر ابری‌اش را به تن کرده است. شال و کلاهم را محکم‌تر می‌کنم و از کوچه‌های حکیم نزاری به‌طرف ۱۷ شهریور به راه می‌افتم. می‌گویند می‌توان رد پای باستان را در آنجا یافت.
مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

تمامی خانه‌های کاهگلی قدیمی جایشان را با نمای سنگی و آجری عوض کرده‌اند. دیگر از آن ایوان قدیمی چیزی به چشم نمی‌خورد. در هر خانه که اندکی رنگ و بوی قدیمی دارد را می‌کوبم. گویی زمان رنگ عوض کرده و مردمانش نیز از نسلی به نسل دیگر تغییر کرده اند. چراکه در هر خانه و «سرا» کسی از ایوان و بادگیر چیزی نمی‌داند.

 

پیرزنی در کوچه‌های تنگ و باریک خیابان ۱۷ شهریور در حال عبور است. به‌طرفش می‌روم و با سلام و احوال‌پرسی سراغی از خانه‌هایی می‌گیرم که دستان باستان بر آن نقش بسته است.مرا به سمت خانه‌ای به نام «حاج عباس» سراغی می‌دهد. بنا به گفته‌های پیرزن به دنبال خانه‌ای می‌گردم که دری آبی‌رنگ و چوبی دارد و دیواره‌هایش نیز به قاب و نگارهای قدیمی آراسته‌شده است.

 

بعد از ۱۰ دقیقه‌ای پرس‌وجو، خانه را در دل کوچه‌ای طویل و تاریک، با شیبی ملایم می‌یابم. اطراف کوچه را خانه‌هایی با دیوارهای بلند محاصره کرده است. گویا هنوز رد پای تاریخ در اینجا حضور دارد.

 

کلون‌هایی که بی‌صدا شدند
اما خانه «حاج عباس» اندکی رنگ و لعابش را تغییر داده است. تمام مشخصات مورد اشاره پیرزن را دارد. اما از کلون و یا در کوبی حلقه‌ای اثری به چشم نمی‌آید. سمت چپ در، زنگ سفیدی تعبیه‌شده است. هر چه در را می‌کوبم و یا زنگ را می‌فشارم کسی پاسخگو نیست.
مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

شنیده بودم خانه‌های قدیمی از چندین در به بیرون راه دارد. به سراغ در دیگری برای ورود به خانه می‌گردم. کوچه را به سمت راستم دور می‌زنم و با دری سفیدرنگ روبه‌رو می‌شوم. نمای خانه نمایان است و نوری از پنجره‌ها دیده می‌شود. اما کسی جواب در زدن های مکررم را نمی‌دهد. بی‌شک باید در سومی هم در کار باشد.

 

راه‌رفته‌ام را برمی‌گردم و کوچه تنگ و باریک را به سمت بالا قدم‌زنان می‌روم. دیوارهای خاکی و خشتی خانه در هوای نمناک زمستانی فضایی دل‌نشین را ایجاد کرده است.در سمت چپ، در بزرگی با اندکی فرورفتگی در دیوار خودنمایی می‌کند. دری چوبی، کهنه، دولنگه و قدیمی همراه با در کوبی حلقه‌ای و کلونی آهنی. با شک و تردید با صدای در کوب سکوت کوچه را در هم می‌شکنم. این بار صدای زنی جوان از پشت در به گوش می‌رسد.

 

بافاصله‌ چندثانیه‌ای، خانمی جوان در قاب آبی‌رنگ در ظاهر می‌شود. خودم را معرفی می‌کنم و با سلام و خوشامدگویی قدم در دالان حیاط قدیمی خانه «حاج عباس» می‌گذارم.

 

زیبایی خفته در بنایی ۱۰۰ ساله

همه‌جا را به‌خوبی ورانداز می‌کنم. حیاطی بزرگ با اتاق‌های مدوّر بیشترین خودنمایی را دارند. خانه‌ای که در میان کلاهک‌هایی بیضی‌شکل قرار دارد و از هر طرف نیز با پله‌هایی به حیاط متصل می‌شود. حوض آبی‌رنگ هم در میان باغچه‌های شش‌ضلعی و کوچک محاصره‌شده است. درخت‌های کوتاه‌قد زیبایی خاصی به حیاط قدیمی خانه «حاج عباس» هدیه داده است.
مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

صدای زن جوان به گوش می‌رسد که می‌گوید: بسیاری از نماها مانند پنجره‌ها تعمیر شده چراکه گذشت زمان موجب تخریب‌ آن شده بود.سعی دارد برایم از تغییرات سخن بگوید اما پیرمرد درحالی‌که آرام بر پله‌ها نشسته است او را منع می‌کند و می‌گوید: بگذار این خبرنگار جوان به کارش برسد.

 

حیاط کاملاً سنگ‌فرش است و در قسمتی از آن نیز خانه‌هایی تازه تأسیس بنا شده است. آن‌طرف تر هم در داخل دیوار، درست در زیر خانه‌ها، فرورفتگی به چشم می‌خورد.از پنجره‌های چوبی خبری نیست و قاب های آهنی مربع شکل در وسط خانه‌های بیضی مانند خودنمایی می‌کنند اما از ظاهرشان پیداست که دو یا سه سال بیشتر از عمر این اتاق ها نگذشته است.

 

ورودی خانه هلالی شکل است و نقش‌های زیبایی دارد. دیدن هر منظره عطش کنجکاوی‌ام را بیشتر می کند و بالاخره وجود اتاقکی به‌دور از خانه‌ها مرا برای پرسش به‌طرف «حاج عباس» می‌کشاند.

 

غربت سبک اسلامی در معماری‌های کنونی

این پیرمرد ۹۸ ساله در گفت‌وگو با ما می‌گوید: از بچگی‌ام در این خانه بزرگ شده ام و جشن دامادی را هم در همین خانه برپا کرده ام.حاج عباس صفوری بابیان اینکه نمای خانه سال‌به‌سال عوض می‌شود، افزود: تا دو سال پیش پنجره‌های چوبی با نقش و نگارهای زیبا داشت اما به دلیل حضور موریانه‌ها و خراب شدن الیاف‌های چوب مجبور شدم آن‌ها را عوض کنم.

 

وی با اشاره به بادگیرهای بالای بام خانه می‌گوید: این بادگیرها در جهت باد و برای سرد کردن خانه در فصل تابستان به‌کار برده شده است.

مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

از اتاق‌هایی دور تا دور حیاط می‌پرسم. لبخندی می‌زند و با لحنی شیرین و به‌یادماندنی می‌گوید: «عجله نکن دختر! همه را یک به یک توضیح می‌دهم».اندکی سکوت می‌کند. گویی خاطره‌ها بر ذهنش نقش بسته‌اند. نفسی تازه می‌کند و می‌گوید: شیوه زندگی در گذشته کاملاً متفاوت با شرایط امروزی بود.

 

وی بابیان اینکه درگذشته حتی معماری خانه‌ها هم اسلامی بود، می‌افزاید: این در حالی است که در معماری‌ امروزی سبک اسلامی به فراموشی سپرده‌شده و غربت و تشویش در اکثر خانه‌ها ورود پیداکرده است.حاج عباس به دهلیز ورودی اشاره می‌کند و می‌گوید: این دالان را برای جلوگیری از نگاه دیگران به حیاط خانه ساخته‌ایم.

 

وی می‌افزاید: درگذشته تمامی اعضای خانواده در یک‌خانه زندگی می‌کردند و هرکدام بعد از ازدواج در اتاقکی جدا که در دورتادور حیاط وجود دارد، زندگی می کردیم.

 

پخت‌وپز در «پَستو»

این پیرمرد خوش‌صحبت ادامه می‌دهد: حال دیگر هم صفا رفته وهم محبت‌ها قدیمی شده چراکه نه از خوش‌وبش کردن اعضای خانواده چیزی مانده و نه از خانه‌های قدیمی.مرا به داخل خانه دعوت می‌کند. برای دیدن بی‌تابی می‌کنم. پشت سرش آرام‌ به داخل می‌روم. اتاق‌ها با معماری دایره‌ای و سقف‌های گنبدی در قاب نگاهم پدیدار می‌شود.

 

هر اتاق به اتاقی دیگر وصل می‌شود و آن اتاقک نیز به اتاقی دیگر. در های اصلی نمایی جدید به خود گرفته‌اند اما درهای بین اتاق ها هنوز قدیمی و چوبی هستند.

مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

با اجازه پیرمرد به داخل سومین اتاق که به گفته خودش «پَستو» نام دارد، می‌روم. بوی کهنه‌ای به مشام می‌خورد. دیگ سیاه بزرگی در گوشه‌ای نهاده شده و اجاقکی در گوشه‌ای دیگر. صدای حاج عباس رشته افکار را پاره می کند.

 

« از هفت‌سالگی‌ در این خانه زندگی می‌کردم و خاطرات زیادی دارم».فضای اتاق‌ها کوچک اما مملو از مهربانی و عطوفت است. لبخند بر صورت پیرمرد نقش بسته و گویی خاطرات کودکی‌اش را مرور می کند. «چای آماده است» این را دختر جوان می‌گوید و می‌افزاید: من اهل مشهد هستم و پنج سالی است که به‌عنوان عروس به این خانه آمده ام.

 

مینا کدخدا زاده می‌گوید: شب‌های زیادی را با خاطرات پدرشوهرم سپری می‌کنیم و تمامی عوامل و عناصر این خانه، زندگی‌مان را جلا داده است.وی که از صحبت‌هایش پیداست آپارتمان‌نشینی را دوست ندارد، می‌گوید: هنوز هم مانند گذشته شادی در این خانه حضور دارد و اعضای خانواده برای صرف وعده‌های غذایی بر سر یک سفره می نشینند.

 

حفظ حریم خانه در معماری‌ قدیم

یک معمار قدیمی هم در گفت‌وگو با ما می‌گوید: حال و هوای خانه‌های قدیمی بسیار جذاب و دوست‌داشتنی بود.محمدولی فیاضی نسب که بنا به گفته خودش ۹۰ سال سن دارد و اولین خانه را در ۱۹ سالگی بنانهاده است، ادامه می‌دهد: پدرم هم در کار معماری و بنایی بود و از بچگی در کنارش شاگردی کرده‌ام.وی ادامه می‌دهد: درگذشته برای حریم خانه‌ها و نگهداری زن و بچه از نگاه نامحرم، خانه‌هایی با دیوارهای بلند و مستحکم ساخته می‌شد.
مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

بنا به گفته این معمار قدیمی درگذشته دالان ارتباطی، ایوان، پَستو، حیاط مرکزی، میانسرا، ایوان‌ها و اتاق‌های متعدد لازمه ساخت هر خانه بود.وی با اشاره به دهلیز ورودی خانه‌های قدیمی می‌گوید: در معماری‌های قدیمی به زندگی و سبک‌ معماری اسلامی توجه زیادی می‌شد.

 

فیاضی نسب بابیان اینکه این دهلیزها برای جلوگیری از نگاه دیگران به داخل خانه ساخته می‌شد، افزود: در معماری‌ کنونی، از در حیاط تا داخل آشپزخانه را می‌توان دید.

 

معماری‌ جدید به سمت الگوهای غیربومی رفته است

این معمار بابیان اینکه معماری‌های جدید برگرفته از الگوهای غیربومی است، می‌افزاید: هر سازه، اتاق و آجر در معماری‌های گذشته با مفهوم و علتی نهاده می‌شد.فیاضی نسب بابیان اینکه درگذشته در خانه‌ها را کوچک و کوتاه‌قامت می‌ساختیم، می‌افزاید: دلیل این امر هم این است که افراد باحالت تعظیم به خانه وارد شوند و نشان‌دهنده حرمت و احترام صاحب‌خانه بود.

 

وی با اشاره به مصالح به‌کاررفته در معماری‌های قدیمی بیان می‌کند: درگذشته از امکانات ساده اما مستحکم استفاده می‌شد.فیاضی نسب می‌افزاید: بام خانه‌ها را با کاهگل می‌پوشاندند تا در زمستان محافظ خوبی در برابر باران و ورود آب به داخل خانه باشد.این معمار قدیمی می‌گوید: همچنین در ساخت حوض، خاک، مو و کاه را باهم مخلوط کرده و درنهایت نیز تخم‌مرغ به آن اضافه می‌کردند تا محکم شود و بتواند آب را در خود نگهداری کند.

 

وی بابیان اینکه برای نگهداری از غلات و آذوقه‌ها هم از خمره‌های گلی به نام «گلینه» استفاده می‌شد، گفت: برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی و سرد کردن خانه از بادگیر و برای پخت غذا نیز از اجاق‌گاز استفاده می‌شد.

 

سبک اسلامی در معماری‌ جدید ناپیداست

فیاضی نسب ادامه می‌دهد: همچنین در ساخت خانه‌ها تنها از خشت، سنگ و گل استفاده می‌شد و هزینه‌ها به نسبت امروز اعداد و ارقام بالایی نبود.وی بابیان اینکه چهره اسلامی معماری در عصر کنونی در حال نابودی است، می‌افزاید: بسیاری از خانه‌ها دارای یک اتاق بوده و فضای آن‌هم کاملاً قابل‌مشاهده برای هرکسی است.
مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

فیاضی نسب خواستار زنده کرده معماری‌های قدیمی شده و می‌افزاید: باید مسئولان و نهادهای مربوطه نسبت به این امر همت و توجه داشته باشند.این معمار ۹۰ ساله می‌افزاید: همچنین رسانه‌ها باید نسبت به بازگو کردن زیبایی‌ها و کاربردهای موثر معماری قدیم تلاش و توجه مردم را به سبک‌های معماری اسلامی- ایرانی جلب کنند.

 

خانه های امروز حکم خوابگاه را دارد

یک کارشناس مهندسی معماری در گفت‌وگو با ما بیان کرد: تحولات صورت گرفته در حوزه مسکن را می‌توان به دو بخش تحولات ناشی از تغییر نیازمندی‌ها و ارتقای سطح تکنولوژی تقسیم کرد.مهدی حسین پور ادامه داد: عمده این تحولات برگرفته از الگوهای غیربومی بوده و پیامدهای منفی دارد.وی با اشاره به معماری قدیمی خانه‌ها بیان کرد: در خانه‌های قدیمی به دلیل تفکیک اندرونی از محیط بیرونی، فضایی آرام برای ساکنان خانه فراهم می‌شد.

 

حسین پور ادامه داد: نوع معماری سازگار با محیط طبیعی در این خانه‌ها باعث می‌شد تا ساکنان کمتر در معرض تنش‌های اقلیمی قرار گیرند.
مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

وی با اشاره به معماری جدید خانه‌ها بیان کرد: در خانه‌های جدید نبود تفکیک فضای اندرونی از محیط بیرونی باعث شده مسکن بسیاری از کارکردهای خود را از دست بدهد و تنها در قالب خوابگاه ایفای نقش کند.حسین پور بابیان اینکه ساکنان این خانه‌ها ساعات کمتری را در خانه سپری می‌کنند، بیان کرد: در معماری‌ قدیمی تناسب اجزاء با محیط فرهنگی، فضای خانه را برای ساکنان آرام‌بخش می‌کرد.

 

این کارشناس معماری بیان کرد: کمبود فضای مسکن در معماری‌ جدید سرگرمی‌های بی‌تحرک را جایگزین فعالیت‌های بدنی کودکان در خانه کرده که پیامدهای روحی حاصل از آن نسل آینده را تهدید می‌کند.وی ادامه داد: همچنین حذف برخی حریم‌های شخصی و کاهش فاصله‌ میان فضای درونی و بیرونی ازجمله پیامدهای منفی فرهنگی شکل جدید ساخت و سازهای مسکونی به شمار می‌رود.

 

لزوم احیای معماری قدیم در جامعه

مدیرکل تبلیغات اسلامی خراسان جنوبی هم در گفت‌وگو با ما انفکاک فضای درونی از محیط بیرونی را از مهم‌ترین شاخص های معماری اصیل ایرانی دانست.حجت‌الاسلام کاظم لطفیان ادامه داد: این امر باعث می‌شود خانه به معنای واقعی محلی برای سکون و آرامش خانواده باشد.

 

وی بیان کرد: در شرایط امروزی به دلیل افزایش تراکم جمعیت و بالا رفتن قیمت زمین، نیازمندی‌های خانواده‌ها با مشکلاتی روبه‌رو است اما می‌توان با برنامه‌ریزی قسمت قابل‌توجهی از معماری قدیم را احیا کرد.
مروری بر خانه های قدیمی معروف ایرانی

حجت‌الاسلام لطفیان بیان کرد: معماری اصیل ایرانی اسلامی دارای ظرافت‌ها و پیچیدگی‌هایی است که هرگونه اظهارنظر در این خصوص نیازمند تخصص و تجربه در این حوزه است.وی بیان کرد: استفاده از نمادهای معماری اصیل ایرانی در ساختمان‌های عمومی، فضاهای تفریحی و اماکن مذهبی می‌تواند به معرفی معماری اصیل ایرانی کمک کند.

 

معماری اسلامی- ایرانی در روستاها احیا می‌شود

 به گزارش پارس ناز معاون پشتیبانی و امور هماهنگی استان‌های بنیاد مسکن انقلاب اسلامی هم در گفت‌وگو با ما بیان کرد: تلاش می‌کنیم در ساخت‌وسازهای روستایی، معماری بومی روستاها را حفظ و احیاء کنیم.هادی درفشی با اشاره به اجرای طرح‌های بنیاد مسکن در روستاها بیان کرد: برای هر استان یک یا دو مشاور ارشد انتخاب شده که نوع معماری‌ و طرح‌های روستایی را بررسی کنند.

 

وی بابیان اینکه برخی از روستاها ویژگی تاریخی دارند، افزود: باید معماری قدیمی روستاها که بیشتر بر مبنای اسلامی – ایرانی بوده، احیا شود.درفشی ادامه داد: برخی از روستاییان متأثر از سبک معماری جدید به سمت ساخت‌وسازهای شهری می‌روند که امید است با پذیرش مردم بتوانیم این فرهنگ را تغییر داده و آن‌ها را به سمت ساخت و سازهایی با نوع معماری‌ قدیمی سوق دهیم.

 

وی بابیان اینکه فضای روستایی را باید خاص روستا بدانیم، گفت: تلاش ما مبنی بر این است که روستاهایی مدرن با امکانات خوب بسازیم مشروط بر اینکه معماری ایرانی- اسلامی آن حفظ شود.

 

این‌گونه که پیداست تاریخ و معماری ایرانی- اسلامی از کوچه‌های بیرجند رخت بربسته و از بافت خانه‌های قدیمی هم چیزی به یادگار نمانده و این نشان دهنده ضعف مدیریتی برخی دستگاه‌ها و نهادهای ذی‌ربط است. چراکه برخی از خانه‌ها که ارزش تاریخی داشته به مکان‌هایی خاص تبدیل‌شده و تنها قشر خاصی از جامعه می‌توانند در آن مکان‌ها حضور یابند.